Przedszkolak w świecie wartości uniwersalnych
 
Poczytaj mamo, poczytaj tato... 2018-02-13; Autor: Elżbieta Bielak
 

 

Przedszkolak w świecie wartości uniwersalnych 

              Wiek przedszkolny to czas bardzo intensywnego rozwoju we wszystkich jego zakresach. Wraz z rozwojem fizycznym dziecko poznaje świat, nabywa wiedzę i umiejętności, hartuje odporność emocjonalną, kształtuje osobowość, doskonali umiejętności społeczne, buduje system wartości. Wszystko to, odbywa się w relacjach z otoczeniem, w którym przebywa. Ponieważ najbliższym dziecku jest środowisko rodzinne, to ono ma decydujący wpływ na jego wychowanie. Kolejnym środowiskiem jest przedszkole,w którym spędza znaczącą część czynnej doby. Stąd też, przedszkola - obok opieki i edukacji - pełnią funkcję wychowawczą. Dzięki podejmowanym działaniom wspomagają one wysiłki rodziny. Współpraca tych środowisk ma szczególne znaczenie dla wychowania małego człowieka, gdyż bardzo ważnym jest, by już od najmłodszych lat wprowadzać go w świat wartości, kształtować postawę pełną szacunku do samego siebie, do innych ludzi i otaczającego go świata, uczyć pożądanych zachowań - zgodnie ze znanym powiedzeniem, iż "czym skorupka za młodu nasiąknie..." Mądre wychowanie pozwala wyrosnąć dziecku na szczęśliwego dorosłego. Zaś rolą dorosłych jest zapewnić dziecku właściwy start.

              Niezależnie od wyznawanej religii, miejsca zamieszkania, poziomu wykształcenia, statusu materialnego i innych czynników wpływających na życie ludzkie, w społeczeństwie funkcjonują powszechnie uznawane wartości. Zaliczają się do nich m.in.: szacunek,uczciwość, sprawiedliwość, odwaga, odpowiedzialność, mądrość, przyjaźń, miłość, piękno, pokojowość, humor, pozytywne nastawienie do otoczenia, szczęście,samodyscyplina. Nie jest ważne, którą z nich postawimy na pierwszym, a którą na ostatnim miejscu, gdyż każda z nich odgrywa ważną rolę w życiu człowieka - pozwalają bowiem, żyć w zgodzie i harmonii z samym sobą i z otoczeniem. Jeśli to one będą dla dziecka podstawą budowania własnych norm moralnych, można spodziewać się, że wyrośnie na mądrego i szczęśliwego członka społeczeństwa. Wartości te, w życiu codziennym, znajdują swoje odzwierciedlenie w kulturze bycia człowieka, m.in. w sposobie wypowiadania się, reagowania na różne sytuacje, postawie tolerancji i akceptacji, stosunku do powierzonych zadań, więziach rodzinnych, poczuciu przynależności do narodu, państwa,odpowiedzialności za dobro wspólne, postawę proekologiczną i prozdrowotną.

              Małe dziecko najlepiej uczy się przez obserwację i doświadczenie. Oznacza to, że przebywając wśród ludzi przejmuje ich sposób bycia, uczy się od nich różnych zachowań, sposobów reagowania, mówienia, tonu głosu, używanych słów, mimiki , gestów, itp. Innymi słowy - naśladuje. Warto zatem, zdać sobie sprawę z tego, że jesteśmy dla naszych dzieci wzorem do naśladowania i zadbać, by wzorce te były zgodne z ogólnie przyjętymi normami społecznymi. Ponieważ dziecko nie rodzi sięz ukształtowanym systemem wartości, a dopiero poznaje świat i uczy się odróżniać dobro od zła, jako opiekunowie dziecka, decydujemy o tym, jaki świat mu pokażemy i co będzie dla niego ważne.

              Pierwszym i najważniejszym aspektem wychowania jest szacunek do samego siebie. Kształtuje się on wraz z budowaniem obrazu własnego JA, czyli już od około drugiego roku życia. Wtedy dziecko zaczyna dostrzegać siebie jako odrębną istotę, odrębny byt. Jest w stanie oddzielić swoje przeżycia, doświadczenia od stanu innych osób z otoczenia. Powoli uczy się kontrolować swoje zachowania i wpływać na efekty swoich działań. Wiek około trzech lat to czas, kiedy dziecko bardzo intensywnie dąży do samodzielności. Wszystko chce zrobić samo. Sukcesy, które może osiągnąć, samodzielnie podejmując różne inicjatywy (np. jedzenie zupy,ubieranie bucików, wchodzenie na zjeżdżalnię, itp.) bezpośrednio wpływają nabudowanie pozytywnej samooceny, dodają pewności siebie, wiary we własne siły i możliwości. Zaś aprobata w oczach najbliższych  pozwoli dziecku poczuć się ważne, doceniane,kochane, bezpieczne i szczęśliwe.

              Kolejnym krokiem jest kształtowanie umiejętności nazywania i kontrolowania własnych emocji. Jest to bardzo trudny i żmudny proces - zarówno dla dziecka, jak i dla opiekunów. Związany jest on bezpośrednio z biologicznym rozwojem i nie da się go przyspieszyć. Jednak,zawsze można pomóc dziecku w przeżywaniu emocji, które w wieku przedszkolnym są bardzo burzliwe i skrajne. Jak?

Po pierwsze: dziecko musi czuć, że jest kochane i akceptowane niezależnie od tego, w jakim jest nastroju i co się właśnie wydarza. To da mu poczucie bezpieczeństwa - bodaj najważniejszej potrzeby psychicznej człowieka. Stan taki, nazywany jest w psychologii ufną relacją. Oznacza on bezwarunkowe wsparcie dziecka w trudnych chwilach i bliskość.

Po drugie: dziecko musi nauczyć się nazywać swoje emocje.To pozwoli mu znaleźć i wybrać odpowiedni sposób okiełzania ich, rozładowania napięcia. Uczenie świadomości przeżywanych emocji niczym nie różni się od nauki zakładania bucików, czy jedzenia łyżką. Bez wątpienia jednak potrzebny jest do tego bliski, kochający i wrażliwy dorosły.

Po trzecie: dziecko musi mieć prawidłowe wzorce do naśladowania. Obserwując najbliższych,uczy się reagować na bodźce. Nie oznacza to jednak, że unikanie silnych emocji lub tłumienie ich jest dobrym pomysłem. Emocje towarzyszą człowiekowi przez całe życie. Tylko konstruktywne radzenie sobie z nimi pozwala zachować zdrowie psychiczne. Warto, zatem, być autentycznym przy dziecku i okazywać swoje emocje i uczucia ? nie tylko te pozytywne. Wtedy nauczy się, że emocje nie są niczym złym i, że są ogólnie akceptowalne w społeczeństwie sposoby wyrażania ich. Emocji nie wolno się bać! Emocje nigdy nie są niczym złym!

Po czwarte: Głównym rodzajem działalności dziecka jest zabawa. To przez nią poznaje świat iw niej wyraża swoje jestestwo. W zabawie dziecko uczy się także przeżywać emocje.

Po piąte: Jedną z najważniejszych potrzeb dziecka w wieku przedszkolnym jest aktywność fizyczna. Bez względu na to gdzie jest i co się wokół dzieje, dziecko kiedy tylko nie śpi, podskakuje,kręci, się, wierci, biega, pełza i... jest go wszędzie pełno. Tej aktywności w żaden sposób nie wolno ograniczać, tłamsić. Warto jednak znaleźć sposób zrealizowania tej potrzeby w sposób bezpieczny i konstruktywny. Realizowanie potrzeby ruchu jest ściśle powiązane z rozładowaniem nagromadzonych emocji. Zatem, kiedy przedszkolak jest nieznośny, zamiast próbować go okiełzać, lepiej jest zabrać go na plac zabaw lub rowerek.

Po szóste: Tak jak człowiek dorosły ma swoje sposoby na rozładowanie nagromadzonych emocji, tak i dziecko powinno je mieć. Samo jednak, niekoniecznie znajdzie skuteczne i zgodne z przyjętymi normami społecznymi metody. Trzeba mu pomóc i pokazać różne techniki wyciszenia się, uspokojenia.

               Dziecku, które akceptuje siebie, ma pozytywną samoocenę, rozumie swoje uczucia i emocje, łatwiej jest przyjąć otwartą i przyjacielską postawę wobec świata, otoczenia, innych osób. Mając pozytywny stosunek do tego, co go otacza, w naturalny sposób wkracza w świat wartości uniwersalnych. Poznaje je, rozumie, akceptuje,i w końcu stosuje w życiu codziennym.

W procesie wychowania bardzo ważne jest zapewnienie poczucia bezpieczeństwa - tak w domu, jak i poza nim. Oprócz bezwarunkowej akceptacji (ale nie wszystkich zachowań!), zrozumienia, ciepła i zainteresowania, dziecku - by czuło się bezpieczne, potrzebne są jasne, klarowne granice.  Jeśli powiemy mu, pokażemy co można robić,jakie zachowania są pożądane, a co jest nieodpowiednie, nie będzie musiało samo sprawdzać i eksperymentować z rzeczywistością. Dużo łatwiej będzie mu się poruszać w świecie, który ma czytelne zasady, jest znany i pewny. Trzeba przy tym pamiętać, że granice nie mogą ograniczać dziecka, jego rozwoju, ciekawości poznawczej, ale być drogowskazem dla niego, umożliwiać odkrywanie świata. Wraz z wiekiem, powinny być elastycznie dostosowywane do potrzeb i możliwości rozwojowych dziecka.

Stawiając dziecku granice, pamiętajmy, iż konieczne jest cierpliwe i konsekwentne egzekwowanie ich, oraz że obowiązują one także nas. Jeśli będziemy wymagać od dziecka, żeby nie wchodziło do salony w butach,albo nie przebiegało przez jezdnię w miejscach niedozwolonych, zaś nam samym będzie się to zdarzało, w jego oczach będziemy niewiarygodni. Kiedy jednak to,co mówimy, pokazujemy, wymagamy, pozostanie w zgodzie z naszym zachowaniem,mamy szanse zyskać zaufanie i autorytet w oczach dziecka. Trzeba mieć świadomość, że wiele niepożądanych zachowań u dzieci, wynika nie z faktu, że są one "niegrzeczne", ale z faktu, że samodzielnie poszukują granic albo testują ich elastyczność, sprawdzają co stanie się, gdy je przekroczą. Jest to jak najbardziej naturalne zachowanie. Dla nas - dorosłych jest to sygnał, że powinniśmy zmorzyć czujność wychowawczą.

Złotym środkiem w stawianiu granic dzieciom wydaje się być tzw. wolność w ramach granic.  Polega ona na wypracowywaniu kompromisu w sytuacjach "spornych", zrównoważonej kontroli i dawaniu dziecku prawa wyboru.Taki układ pozytywnie wpłynie na rozwój małego człowieka, jednocześnie ucząc go odpowiedzialności.

Czym zatem są te granice? Granice to nic innego jak system norm i zasad. Normy to ogólne wskazówki, jakie zachowania są pożądane, jak należy postępować, a co jest niedopuszczalne, zaś zasady są uszczegółowieniem norm. Odnoszą się do konkretnych sytuacji, zachowań.

Aby normy i zasady mogły prawidłowo zafunkcjonować w życiu dziecka, muszą być dla niego zrozumiałe. Dlatego też, konieczne jest,by były możliwie krótko, jasno, czytelnie sformułowane, spójne z mimiką,gestem, odpowiednim tonem głosu, by zawierały wyraźne instrukcje i były poparte czynami oraz przestrzegane przez wszystkich członków rodziny.

W wychowaniu niedopuszczalna jest rozbieżność w ustalaniu granic u rodziców i opiekunów dziecka. Każdy wyjątek, odstępstwo w jego oczach podważa wartość i zasadność narzuconych reguł. Zaś w sytuacjach "trudnych" dziecko zawsze wybierze opcję dla siebie korzystniejszą.

Również zasypanie dziecka zbyt wieloma oczekiwaniami jednocześnie, nie przyniesie efektu. Nie będzie ono w stanie zapamiętać, czego od niego oczekujemy. Zasady najlepiej wprowadzać pojedynczo, stopniowo i stale, na miarę potrzeb je przypominać, utrwalać.

Najlepszą motywacją do podejmowania trudów związanych z wywiązywaniem się z umów, realizowaniem zasad, są pochwały i nagrody ze strony najbliższych. Warto chwalić i nagradzać przedszkolaka nawet za najmniejsze postępy w zachowaniu. W ten sposób uczy się także, które zachowania są akceptowane i pożądane. Ponadto, dziecko otoczone ciepłem, miłością, aprobatą, chętniej podejmuje wyzwania, podnosi swoją samoocenę i buduje szacunek do własnej osoby.

 

Elżbieta Bielak


Bibliografia:

 

1.       Gruszczyk - Kolczyńska E., Zielińska E.: Dwulatki i trzylatki w przedszkolu i w domu. Jak świadomie je wychowywać i uczyć, Centrum Edukacyjne BLIŻEJ PRZEDSZKOLA, Kraków 2012;

2.       Gruszczyk - Kolczyńska E., Zielińska E.: Wspomaganie rozwoju umysłowego trzylatków i dzieci starszych wolniej rozwijających się, Warszawa 2004;

3.       Hurlock E. B., Rozwój dziecka, PWN, Warszawa 1985;

4.       Kalemba J.; Jak pomóc dzieciom w radzeniu sobie z emocjami; edukowisko.pl

5.       Papugowa Wanda (red.), Przedszkolak. Książka dla nauczycieli i rodziców, CEBP 24.12 Sp.z o.o. BLIŻEJ PRZEDSZKOLA, Kraków 2015;

6.       Pomykała W. (red.), Encyklopedia pedagogiczna, Oficyna Wydawnicza "Impuls", Kraków 1993;

7.       Przetacznik - Gierowska M.,Makiełło - Jarża G., Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego,WSiP, Warszawa 1985;

8.       Vasta R., Haith M. M., Miller S.A., Psychologia dziecka, WSiP, Warszawa 2005;

 

 

 

 

 

 

 

 

                           

 

WSTECZ Artykuł czytany: 1894 razy
 
TWOIM ZDANIEM

DODAJ KOMENTARZ    
 

 

     
ZŁOTA MYŚL
"Nie takie ważne, by człowiek dużo wiedział, ale żeby dobrze wiedział, nie żeby umiał na pamięć, a żeby rozumiał, nie żeby go wszystko troszkę obchodziło, a żeby go coś naprawdę zajmowało."

Janusz Korczak  


Samorządowe Przedszkole Nr 87
"Lajkonik"
ul. Spółdzielców 7
30-682 Kraków

Tel: 12 655 -51-97
www.lajkonik87.pl



00073145

Mirosław Kuduk © 2013
  Proszę czekać...  
 
  Proszę czekać...  
 
    

 
 


 

   
Profesjonalny Hosting